통역이 필요한 우리 어머니

이번 여름휴가에는 파리에 있는 며느리와 손녀들이 한국에 들어온다고 해서 연세가 여든 여덟이신 어머님과 서울에 있는 둘째 아들까지 불러서 온 식구가 제주도에서 시간을 보냈습니다.부산에서 밤새도록 배를 타는 일이 조금은 염려가 되기도 했습니다. 어머님이 멀미를 안 하실는지, 파도가 많으면 안되는데··· 그래도 가고 오는 뱃길이 잔잔했고 어머님도 잘 주무셔서 감사했습니다. “너우가 심한 곳이 한두 군데는 있었지만 편안하게 잘 왔다.”고 하십니다. 걸음을 많이 못 걸으시는 아흔이 가까운 어머님이 좋아하실 곳이 어딘지, 이제 막 유치원과 학교에 들어간 손녀들이 즐길 수 있는 프로그램이 무엇일까 맞추어 일정을 짜느라 고심하기도 했고 매끼 밥상을 차리느라 바쁘기도 했지만 함께 즐거운 휴가를 보낼 수 있었습니다.
어머님이 증손녀를 보시고 “가영아 니는 니 나이 여덟 살 먹었고, 나는 넘의 나이 여덟 살 먹었다.”라고 말씀하십니다. 어머님은 팔십이 넘으면 남의 나이를 먹는다고 생각하십니다. 남해 쪽 사투리를 그대로 쓰시는 바람에 젊은 사람들과 말씀하실 때는 통역이 필요할 때가 자주 있습니다. “나는 갱본이 있어야 좋다.”라고 하시면 서울이 고향인 손부는 제 얼굴을 쳐다봅니다. 통역이 필요하다는 말입니다. ‘갱본’은 ‘바닷가’라는 뜻입니다. 평생을 바다를 바라보며 사셨고 그래서 바다를 무척이나 좋아하십니다.
여행 중에 차로 움직이는 길에 늘어선 분홍빛 백일홍이 참 예쁘기도 합니다. 어머님은 “옛말에 ‘백일홍 필 때는 친정에 가지 말라’고 했다.”고 하십니다. 오월에 보리를 거둬 그나마도 보리밥이라도 먹었는데 그것조차 얼마가 되지 않아 백일홍 피는 칠 팔월이면 바닥이 나고 말아 양식이 다 떨어졌으니 하는 말입니다. 다녀오는 길에 어머님을 고향에 모셔드리려고 하동 쪽으로 가니 ‘전어축제’를 한다고 현수막이 나붙었습니다. 어머님이 늘 하시던 말씀, “가을전어가 잡힐 때는 집 나갔던 며느리도 돌아온다.”는 말대로 전어는 가을부터 연말까지 가 기름지고 맛있다는 말이지만 초가을 전어도 회로 먹기에 좋았습니다.
진교에서 남해대교 쪽으로 오는 국도변에 벚꽃나무가 터널을 이루고 있습니다. 벚꽃 철이면 장관이 되겠지요. “사꾸라 꽃이 발랑발랑 필 때라야 바지락이 맛있는 법이다.”라는 어머님 말씀도 생각이 납니다. 막내 동생이 우리 집에 잠깐 기거했을 때에 제가 동생을 잘 챙겨주지 못 한다고 하시는 말씀이 “누부 집에 가면 횡소 밟은 밥을 준다는데···.” 먹을 것이 귀했던 시절에 시집간 누나 집에 가면 다른 사람이 눈치 챌새라 밥을 황소가 밟은 것처럼 꾹꾹 눌러서 퍼준다는 뜻입니다.
어머님의 어록은 참 재미있습니다. 들어보면 지혜가 빼곡히 들어있습니다. 학교도 조금밖에 못 다니셨고 성경 말고는 읽는 책도 없을 뿐만 아니라 인터넷은 물론이고 무슨 정보지나 수첩도 하나 없지만 그냥 신앙생활을 하시면서, 자연과 더불어 사시면서 터득한 지혜들입니다. 저보고 그러십니다. “사모는 마음이 노량 앞바다 같아야 된다. 사람들이 온갖 쓰레기들을 바다에 다 버려도 한 번 물이 들고 나면 바다는 다시 깨끗해지거든.” 한 번은 채전을 만든다고 뿌리가 깊이 박힌 나무를 파내느라 진땀을 흘리시면서 하시는 말씀, “아마도 우리 죄의 뿌리가 이렇게 깊을 꺼다. 하나님 은혜로 죄사함 받았으니 참 감사하지.”
우리가 생일을 양력으로 계산을 하면 “너그들 생일은 와 왔다 갔다 하노?” 하십니다. 어머님은 음력을 기준으로 다 계산을 하시기 때문입니다. 그래서 “오늘은 ‘조금’ 때라 고기가 잘 잡히겠다.”고 하시기도 하고 “바람이 부는 것이 보름이 다 됐나보다.”라고도 하십니다. 책을 보지 않고도 채소밭을 가꾸고 농사 짓는 일에 누구보다 뛰어나십니다. 아프리카에 있을 때 부시맨 자매가 백인 선교사님에게 했던 말이 생각이 납니다. “당신들은 책을 보고 하지만 우리는 머리로 하지요.” 요즈음 우리는 정보가 넘쳐나는 시대에 살고 있고 많은 지식을 갖고 있는 것처럼 생각하지만 어쩌면 점점 자연미와 인간미를 잃어가고 있는 것은 아닌지, 표준말을 쓰게 된 것이 좋기도 하지만 획일화된 문화 속에서 개성을 상실하는 것은 아닌지 물어보고 싶어집니다. 때론 통역이 필요하지만 새겨들으면 오늘날 쉽게 접할 수 없는 지혜를 맛보게 된, 어머니와 함께 한 가슴 훈훈한 여름휴가였습니다.
My Mother-in-Law Who Needs an Interpreter

For this summer vacation, hearing that our daughter-in-law and granddaughters were coming to Korea from Paris, our entire family gathered to spend time together on Jeju Island—inviting my eighty-eight-year-old mother-in-law as well as our second son from Seoul. Taking the overnight ferry from Busan caused me a little worry at first. I wondered whether Mother would get seasick, and prayed the waves would not be too rough... Thankfully, the voyage there and back was calm, and she slept peacefully, for which we were deeply grateful. "There were a couple of spots with rolling swells, but I arrived comfortably and well," she remarked. Planning an itinerary suited for an elderly mother near ninety who cannot walk very far, while keeping things engaging for young granddaughters just entering kindergarten and school, took much thought; preparing every meal kept my hands busy as well, but we shared a truly delightful holiday together.
Looking at her great-granddaughter, Mother said, "Gayoung, you’ve eaten your own age of eight years, but I’ve eaten eight years of borrowed age." In her mind, once someone passes eighty, they are living on borrowed time. Because she speaks in the unvarnished dialect of the southern coastal Namhae region, she often needs an interpreter when conversing with the younger generation. When she says, "I feel best when there is a gaengbon," our granddaughter-in-law from Seoul glances at my face with a questioning look. It is a silent plea for interpretation. Gaengbon means the "seashore." Having lived her entire life gazing at the sea, she loves the ocean dearly.
Along our drives during the trip, the pink crape myrtles lining the roadside were breathtakingly beautiful. Mother remarked, "There is an old saying: 'Do not visit your maiden home when the crape myrtles are in bloom.'" In May, people harvested barley and could at least eat barley rice; but even that scarce harvest ran out by July and August when the crape myrtles bloomed, leaving storehouses completely bare—hence the cautionary proverb. On our way back, as we drove toward Hadong to escort Mother back to her hometown, banners were hung announcing the 'Gizzard Shad Festival.' Mother would often recite the old adage: "When autumn shad are caught, even a runaway daughter-in-law returns home." Though the saying implies that gizzard shad are at their fattest and tastiest from late autumn through year's end, the early autumn shad was already exquisite as sashimi.
Along the national highway stretching from Jingyo toward the Namhae Grand Bridge, cherry trees form a continuous tunnel overhead. In spring, it must be a magnificent sight. I remembered Mother once saying, "Only when the cherry blossoms are fluttering in full bloom are the short-necked clams truly flavorful." When my youngest brother briefly stayed at our house, she thought I wasn't taking good enough care of him and gently teased, "They say when you visit your elder sister's home, she dishes out rice pressed down as if an ox stepped on it..." In times when food was scarce, a married elder sister would quietly pack down the rice bowl as tight as if an ox had trampled it, so her brother could eat his fill without others noticing.
Mother's sayings are endlessly charming. Listen closely, and they are packed with quiet wisdom. She received very little formal schooling, reads virtually no books other than the Bible, and knows nothing of the Internet, let alone newsletters or pocket organizers. Yet these pearls of wisdom were acquired naturally as she lived out her walk of faith hand-in-hand with creation. She once told me, "A pastor's wife must have a heart like the open sea off Noryang. Even if people toss all kinds of rubbish into the ocean, the water becomes pure and clean again once the tide comes in." Another time, sweating profusely while digging up a deep-rooted stump to make a vegetable garden, she sighed, "Our sins must have roots as deep as this. How thankful we must be to receive forgiveness of sins solely by God’s grace."
Whenever we calculate birthdays by the solar calendar, she asks, "Why do your birthdays keep wandering back and forth?" She reckons all time according to the lunar calendar. Thus she will remark, "Today is the neap tide (jogeum), so the fish will bite well," or "The wind is blowing so; the full moon must be drawing near." Without ever consulting a manual, she cultivates vegetable patches and farms far better than anyone else. I am reminded of what a Bushman sister once told a white missionary while we were living in South Africa: "You people do things by looking at books, but we do them with our minds." Nowadays, we live in an era overflowing with information and pride ourselves on possessing vast knowledge, but one wonders whether we are steadily losing our natural simplicity and warm humanity. While adopting standard speech has its merits, are we not shedding precious individuality amid a homogenized culture? Though she occasionally needed an interpreter, listening with an open heart to her hard-won wisdom made this summer holiday with Mother truly warm and unforgettable.
My Skoonmoeder wat 'n Tolk Nodig Het

Toe ons hoor dat ons skoondogter en kleindogters hierdie somervakansie vanuit Parys na Korea sou kom, het ons hele gesin op Jeju-eiland bymekaargekom—ons het my agt-en-tagtigjarige skoonmoeder asook ons tweede seun uit Seoel genooi om saam te gaan. Die oornagreis per veerboot vanaf Busan het my aanvanklik effe bekommerd gemaak. Ek het gewonder of Moeder nie seesiek sou word nie en gehoop die golwe sou nie te onstuimig wees nie... Tog was die seevaart heen en terug kalm en sy het rustig geslaap, waarvoor ons baie dankbaar was. "Daar was een of twee plekke met rowwe deinings, maar ek het gerieflik en veilig aangekom," het sy gesê. Dit het heelwat beplanning geverg om 'n reisprogram saam te stel wat pas by 'n bejaarde moeder van byna negentig wat nie ver kan stap nie, en terselfdertyd boeiend is vir klein dogtertjies wat pas skool en kleuterskool toe is. Om elke maaltyd voor te berei het my hande vol gehou, maar ons het 'n wonderlike, vreugdevolle vakansie saam deurgebring.
Toe Moeder na haar agterkleindogter kyk, sê sy: "Gayoung, jy het jou eie agt jaar geëet, maar ek het agt jaar van 'n ander se ouderdom geëet." Sy glo dat wanneer 'n mens eers tagtig verbysteek, jy op geleende tyd lewe. Omdat sy die egte streekstaal van die suidelike Namhae-kus praat, is 'n tolk dikwels nodig wanneer sy met die jonger geslag gesels. Wanneer sy sê: "Ek voel eers reg as daar 'n gaengbon naby is," kyk ons kleinseun se vrou—wat in Seoel gebore en getoë is—vraend na my gesig. Dit is 'n stil versoek om vertaling. Gaengbon beteken "seekus". Sy het haar hele lewe lank uitgekyk oor die see, en daarom is sy innig lief vir die oseaan.
Tydens ons motorritte op die eiland was die pienk kersie-mirte (Lagerstroemia) langs die pad 'n pragtige gesig. Moeder het opgemerk: "Volgens 'n ou spreekwoord moet 'n vrou nie haar ouerhuis besoek wanneer die kersie-mirte blom nie." In Mei het die mense gars geoes en kon hulle ten minste garysbry eet; maar selfs daardie karige voorraad het teen Julie en Augustus, wanneer die bome blom, opgeraak en die graanskuur was dolleeg—vandaar die ou waarskuwing. Op pad terug, toe ons na Hadong ry om Moeder na haar tuisdorp terug te bring, het baniere gewapper wat die fees van die 'Gestippelde Spiering' aankondig. Moeder het dadelik haar bekende spreuk aangehaal: "Wanneer die herfs-spiering gevang word, keer selfs die wegloper-skoondogter terug huis toe." Hoewel die gesegde bedoel dat hierdie vis vanaf die herfs tot die jaareinde op sy vetste en smaaklikste is, was die vroeë herfs-spiering as rou vis (sashimi) reeds voortreflik.
Langs die nasionale pad vanaf Jingyo na die Namhae-hangbrug vorm kersiebome 'n aaneenlopende groen tonnel. In die bloeityd moet dit asemrowend wees. Ek onthou Moeder se woorde: "Klampe is eers werklik smaaklik wanneer die kersiebloeisels uitbundig oopgaan." Toe my jongste broer 'n rukkie by ons tuisgegaan het en sy gemeen het ek kyk nie mooi na hom nie, het sy skertsend gesê: "Hulle sê mos as jy by jou getroude suster gaan kuier, gee sy vir jou rys wat vasgetrap is asof 'n os daarop gestaan het..." In tye van skaarste het 'n getroude suster die rysbak so styf en vol moontlik vasgedruk sodat haar broer genoeg kon eet sonder dat die ander mense in die huis dit agterkom.
Moeder se sêgoed is werklik kostelik. As 'n mens aandagtig luister, besef jy dit loop oor van diepe lewenswysheid. Sy het min skoolopleiding gehad, lees buiten die Bybel bykans geen boeke nie, en weet niks van die internet of selfs 'n sakboekie af nie; tog is dit wysheid wat sy deur 'n lewe van opregte geloof en in noue verbondenheid met die skepping verwerf het. Sy het eenkeer vir my gesê: "'n Pastorsvrou se hart moet soos die oop see voor Noryang wees. Al gooi mense allerhande vuilgoed in die see, word die water weer skoon sodra die gety inrol." 'n Ander keer, terwyl sy hard gesweet het om 'n diepgewortelde boomstomp uit te kap vir 'n groentetuin, sug sy: "Ons sonde se wortels lê seker net so diep. Hoe dankbaar moet ons nie wees dat ons bloot uit God se genade vergifnis ontvang het nie."
Wanneer ons verjaarsdae volgens die sonkalender bereken, vra sy: "Hoekom dwaal julle verjaarsdae dan so heen en weer?" Sy meet immers alle tyd volgens die maankalender. Daarom merk sy dikwels op: "Vandag is dit dooigety (jogeum), so die visse sal goed byt," of "Die wind waai so; dit moet seker amper volmaan wees." Sonder om ooit 'n handboek oop te slaan, bewerk sy haar groentetuin en boer sy beter as enigiemand anders. Dit herinner my aan wat 'n Boesman-suster eendag vir 'n wit sendeling gesê het toe ons in Suid-Afrika gewoon het: "Julle kyk in boeke om dinge te doen, maar ons doen dit met ons koppe." Vandag leef ons in 'n era wat oorloop van inligting en ons verbeel ons dat ons baie kennis besit, maar 'n mens wonder of ons nie gaandeweg natuurlikheid en menslikheid inboet nie. Hoewel die gebruik van 'n standaardtaal sy voordele het, verloor ons nie dalk ons unieke eiesoortigheid binne 'n eenvormige kultuur nie? Al was 'n tolk soms nodig, het die luister na haar kosbare wysheid hierdie somervakansie saam met Moeder 'n hartverwarmende en onvergeetlike tyd gemaak.